LÊ KIM NHỰT

Chi hội trưởng Chi hội Hướng dẫn viên Du lịch

Hiệp hội Du lịch tỉnh Khánh Hòa

VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ HƯỚNG DẪN VIÊN DU LỊCH TRONG BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA CHĂM Ở KHÁNH HÒA GẮN VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG

Tóm tắt

Khánh Hòa là địa phương sở hữu nhiều giá trị di sản văn hóa Chăm đặc sắc, tiêu biểu là quần thể Tháp Bà Ponagar, Tháp Poklong Garai cùng hệ thống tín ngưỡng, lễ hội, nghệ thuật dân gian và các giá trị văn hóa phi vật thể có liên quan. Trong bối cảnh du lịch ngày càng phát triển, việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước, các nhà nghiên cứu hay cộng đồng địa phương mà còn có vai trò quan trọng của đội ngũ hướng dẫn viên du lịch.

Với 2.500 hướng dẫn viên du lịch nội địa và quốc tế đang sinh hoạt và hoạt động nghề nghiệp tại Khánh Hòa, đây là lực lượng trực tiếp tiếp xúc, giới thiệu và truyền tải giá trị văn hóa Chăm đến hàng triệu lượt du khách trong nước và quốc tế mỗi năm. Thực tiễn cho thấy, chất lượng thuyết minh, khả năng diễn giải và truyền cảm hứng của hướng dẫn viên có tác động lớn đến nhận thức, tình cảm và hành vi của du khách đối với di sản. Tuy nhiên, hoạt động khai thác giá trị văn hóa Chăm trong du lịch hiện nay vẫn còn những hạn chế nhất định về nội dung, sản phẩm và công tác đào tạo.

Bài tham luận tập trung phân tích vai trò của đội ngũ hướng dẫn viên du lịch trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động này, góp phần phát triển du lịch bền vững tại tỉnh Khánh Hòa.

1. Giá trị của di sản văn hóa Chăm đối với du lịch Khánh Hòa

Khánh Hòa là vùng đất có lịch sử lâu đời gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của Vương quốc Chăm Pa. Trải qua nhiều thế kỷ, cộng đồng người Chăm đã để lại một kho tàng di sản văn hóa phong phú, bao gồm cả di sản vật thể và phi vật thể.

Nổi bật nhất là quần thể Tháp Bà Ponagar Nha Trang và Tháp Poklong Garai Nam Khánh Hoà - là những công trình kiến trúc, tôn giáo và nghệ thuật tiêu biểu còn được bảo tồn tương đối nguyên vẹn. Bên cạnh đó là hệ thống các giá trị văn hóa phi vật thể như tín ngưỡng thờ Thiên Y A Na Thánh Mẫu, Lễ hội Tháp Bà, Lễ hội Katê, nghệ thuật múa Chăm, âm nhạc truyền thống, Nghệ thuật làm gốm của người Chăm, nghề thủ công và nhiều phong tục tập quán đặc sắc khác.

Những giá trị này không chỉ phản ánh chiều sâu lịch sử, bản sắc văn hóa của địa phương mà còn là nguồn tài nguyên quý giá để phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng. Trong bối cảnh xu hướng du lịch hiện nay ngày càng hướng đến trải nghiệm văn hóa bản địa, các giá trị di sản Chăm đang trở thành yếu tố quan trọng góp phần nâng cao sức hấp dẫn và năng lực cạnh tranh của du lịch Khánh Hòa.

Tuy nhiên, để di sản thực sự phát huy giá trị trong hoạt động du lịch, cần có những người trực tiếp kết nối di sản với du khách. Đó chính là đội ngũ hướng dẫn viên du lịch.

2. Hướng dẫn viên du lịch - cầu nối giữa di sản và du khách

Di sản văn hóa chỉ thực sự có sức sống khi được cộng đồng biết đến, trân trọng và tiếp tục lan tỏa. Đối với du khách, đặc biệt là khách quốc tế, việc tiếp cận các giá trị văn hóa Chăm chủ yếu thông qua hoạt động tham quan và thuyết minh tại điểm đến.
Trong quá trình đó, hướng dẫn viên du lịch đóng vai trò là cầu nối giữa di sản và du khách. Thông qua kiến thức chuyên môn, kỹ năng giao tiếp và khả năng truyền đạt, hướng dẫn viên giúp du khách hiểu được giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng và nghệ thuật ẩn chứa phía sau mỗi công trình, hiện vật hay lễ hội.

Thực tế cho thấy, cùng tham quan một điểm đến nhưng trải nghiệm của du khách có thể hoàn toàn khác nhau tùy thuộc vào chất lượng thuyết minh của hướng dẫn viên. Một bài thuyết minh sinh động, chính xác và giàu cảm xúc có thể giúp du khách hiểu sâu hơn về văn hóa Chăm, từ đó hình thành sự yêu mến, tôn trọng và ý thức bảo vệ di sản.

Ngược lại, nếu thông tin thiếu chính xác hoặc truyền đạt một cách khô cứng, giá trị của di sản sẽ khó được cảm nhận đầy đủ.
Có thể khẳng định rằng, hướng dẫn viên du lịch chính là những “đại sứ văn hóa”, góp phần đưa các giá trị di sản Chăm đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế.

3. Vai trò của đội ngũ hướng dẫn viên trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm

Hiện nay, Khánh Hòa có khoảng 2.500 hướng dẫn viên du lịch nội địa và quốc tế đang sinh hoạt trong Chi hội Hướng dẫn viên Du lịch tỉnh Khánh Hòa. Đây là lực lượng trực tiếp phục vụ lượng lớn du khách đến từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nga, Kazakhstan, các nước châu Âu, Bắc Mỹ và khu vực châu Á.

Thông qua hoạt động nghề nghiệp hằng ngày, đội ngũ hướng dẫn viên đang góp phần quan trọng vào công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm trên nhiều phương diện.

Trước hết, hướng dẫn viên là lực lượng quảng bá hiệu quả nhất đối với di sản. Hàng triệu lượt du khách mỗi năm được tiếp cận thông tin về văn hóa Chăm thông qua hoạt động thuyết minh và hướng dẫn tham quan.

Thứ hai, hướng dẫn viên góp phần nâng cao nhận thức của du khách về trách nhiệm bảo vệ di sản. Thông qua việc tuyên truyền các quy định tham quan, ứng xử văn minh tại điểm đến và ý nghĩa của việc bảo tồn di sản, hướng dẫn viên giúp hạn chế các hành vi gây ảnh hưởng tiêu cực đến công trình và môi trường văn hóa.

Thứ ba, hướng dẫn viên đóng vai trò quan trọng trong việc phản hồi thông tin từ thị trường khách. Những nhận xét, đánh giá và mong muốn của du khách được đội ngũ hướng dẫn viên ghi nhận và phản ánh đến doanh nghiệp lữ hành, đơn vị quản lý điểm đến cũng như cơ quan chức năng, từ đó góp phần hoàn thiện sản phẩm du lịch.

Trong những năm qua, Chi hội Hướng dẫn viên Du lịch tỉnh Khánh Hòa đã chủ động tổ chức nhiều chương trình khảo sát thực tế, tọa đàm nghề nghiệp, tập huấn nghiệp vụ và cập nhật kiến thức điểm đến cho hội viên. Nhiều chương trình đã tập trung vào các giá trị văn hóa, lịch sử của địa phương, trong đó có hệ thống di sản văn hóa Chăm. Đây là hoạt động thiết thực nhằm nâng cao chất lượng thuyết minh và năng lực truyền tải giá trị văn hóa cho đội ngũ hướng dẫn viên.

4. Những tồn tại và thách thức hiện nay

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát huy vai trò của hướng dẫn viên trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm vẫn còn gặp một số khó khăn.

Thứ nhất, nội dung thuyết minh về văn hóa Chăm chưa thực sự đồng bộ. Nhiều hướng dẫn viên phải tự tìm kiếm tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau, dẫn đến sự khác biệt trong nội dung truyền tải.

Thứ hai, công tác đào tạo chuyên sâu về văn hóa Chăm cho hướng dẫn viên còn hạn chế. Đặc biệt đối với các hướng dẫn viên đến từ địa phương khác hoặc hướng dẫn viên mới vào nghề, cơ hội tiếp cận kiến thức chuyên ngành chưa nhiều.

Thứ ba, nguồn tài liệu chính thống bằng các ngoại ngữ như Anh, Nga, Hàn Quốc, Trung Quốc còn thiếu, gây khó khăn cho việc thuyết minh đối với khách quốc tế.

Thứ tư, các sản phẩm du lịch liên quan đến văn hóa Chăm hiện nay vẫn chủ yếu tập trung vào tham quan và nghe thuyết minh. Các hoạt động trải nghiệm thực tế còn chưa phong phú, khiến thời gian ở lại và mức độ ghi nhớ của du khách chưa cao.

Thứ năm, sự phối hợp giữa đơn vị quản lý di sản, bảo tàng, doanh nghiệp lữ hành và đội ngũ hướng dẫn viên chưa thực sự chặt chẽ, dẫn đến việc chia sẻ thông tin và xây dựng sản phẩm còn nhiều hạn chế.

5. Một số giải pháp và kiến nghị

Để phát huy hiệu quả hơn nữa vai trò của đội ngũ hướng dẫn viên trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm, tác giả đề xuất một số giải pháp sau:

5.1. Tăng cường đào tạo và cập nhật kiến thức chuyên đề về văn hóa Chăm

Cần xây dựng các chương trình tập huấn chuyên đề dành cho hướng dẫn viên với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, chuyên gia văn hóa Chăm và đơn vị quản lý di sản.

Nội dung tập huấn cần được tổ chức định kỳ, cập nhật thường xuyên nhằm giúp hướng dẫn viên tiếp cận nguồn thông tin chính thống, khoa học và phù hợp với thực tiễn hoạt động du lịch.

5.2. Xây dựng bộ tài liệu thuyết minh chuẩn đa ngôn ngữ

Các cơ quan chuyên môn cần phối hợp biên soạn bộ tài liệu giới thiệu về văn hóa Chăm bằng các ngôn ngữ Việt, Anh, Nga, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Đây sẽ là nguồn tài liệu tham khảo chính thống giúp hướng dẫn viên cả nước truyền tải nội dung thống nhất, chính xác và phù hợp với từng thị trường khách.

5.3. Phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm văn hóa Chăm

Bên cạnh hoạt động tham quan, cần tăng cường các chương trình trải nghiệm như tìm hiểu nghệ thuật múa Chăm, âm nhạc truyền thống, nghề thủ công, trang phục, ẩm thực và các hoạt động văn hóa cộng đồng.

Những trải nghiệm này sẽ giúp du khách hiểu sâu hơn về đời sống văn hóa Chăm, đồng thời tạo thêm giá trị cho sản phẩm du lịch.

5.4. Tăng cường liên kết giữa các bên liên quan

Cần xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên giữa cơ quan quản lý di sản, bảo tàng, doanh nghiệp lữ hành, các cơ sở đào tạo và Chi hội Hướng dẫn viên Du lịch tỉnh Khánh Hòa.

Thông qua sự phối hợp này, đội ngũ hướng dẫn viên sẽ có điều kiện tham gia góp ý, xây dựng sản phẩm và cập nhật thông tin mới về điểm đến.

5.5. Phát huy vai trò của tổ chức nghề nghiệp

Chi hội Hướng dẫn viên Du lịch tỉnh Khánh Hòa tiếp tục phát huy vai trò là cầu nối giữa hội viên với các cơ quan quản lý, đơn vị nghiên cứu và doanh nghiệp du lịch; đồng thời đẩy mạnh các hoạt động khảo sát, học tập thực tế, sinh hoạt chuyên đề và chia sẻ kinh nghiệm nghề nghiệp liên quan đến di sản văn hóa Chăm.

Kết luận

Di sản văn hóa Chăm không chỉ được bảo tồn trong các công trình kiến trúc, hiện vật hay lễ hội truyền thống mà còn được gìn giữ và lan tỏa thông qua những câu chuyện được kể mỗi ngày cho du khách. Trong quá trình đó, đội ngũ hướng dẫn viên du lịch chính là những “sứ giả văn hóa”, góp phần kết nối quá khứ với hiện tại, kết nối giá trị di sản với trải nghiệm du lịch.

Với hàng chục nghìn hướng dẫn viên nội địa và quốc tế cả nước và 2.500 hướng dẫn viên đang hoạt động tại Khánh Hòa, đây là nguồn lực đặc biệt quan trọng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm. Việc quan tâm đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên sâu, xây dựng cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý di sản, doanh nghiệp du lịch và đội ngũ hướng dẫn viên sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quảng bá, giáo dục và truyền thông về di sản, từ đó tạo nền tảng cho sự phát triển du lịch bền vững của tỉnh Khánh Hòa trong giai đoạn mới.

Xem thêm: https://www.khanhhoa.gov.vn/vi/gioi-thieu-den-du-khach/bao-ton-va-phat-huy-ban-sac-van-hoa-dan-toc-cham-trong-ky-nguyen-moi 

Cẩm nang Hội thảo Xem thêm